GRAVES SIGNOS DE DETERIORO NA ATENCIÓN Á SAÚDE MENTAL EN GALICIA

Hai uns días fíxose público o informe que, en exercicio das funcións do Mecanismo Nacional de Prevención da Tortura, realizou o Defensor del Pueblo sobre o Hospital Psiquiátrico de Conxo.

O reflectido no documento confróntanos cun estado da atención ás persoas ingresadas nesa Institución moi grave e preocupante.

Constátase nese informe a vulneración de dereitos fundamentais dunhas persoas que, cómpre recordar, atópanse vivindo durante períodos moi prolongados nese espazo sanitario (é un Hospital) en condicións de internamento involuntario, o que incrementa a obriga de coidado e respecto por parte do sistema sanitario e dos seus profesionais.

Sinálase no documento a carencia xeral de recursos asistenciais para a sua adecuada atención, a súa insuficiente protección tutelar (en especial cando a devandita función corresponde á fundación pública), califícanse as instalacións de obsoletas, fanse patentes inadecuadas condicións residenciais, recórdase a infradotación de profesionais sanitarios básicos como son os/as psicólogos/as clínicos/as, e chámase a atención sobre o inadecuado rexistro e documentación das actuacións e funcionamento. Só obtén unha valoración positiva a actitude do persoal asistencial.

Tamén, dun xeito que debe ser salientado, faise referencia á utilización da contención mecánica (inmobilización de pacientes con sistemas de suxeición) como castigo e á probable utilización de psicofármacos como instrumentos de suxeición química (casos de sobremedicación).

Ante todo isto, os órganos competentes da Xunta de Galicia nin tan sequera responderon ao formulado polo Defensor del Pueblo. Sen embargo, á luz do informado sobre o Hospital Psiquiátrico de Conxo urxe revisar canto antes o estado das institucións de hospitalización psiquiátrica prolongada de Galicia (os hospitais psiquiátricos públicos que, con diferentes nomes, aínda existen no noso país) e, por suposto, é fundamental un plan con responsabilidade definida que corrixa o denunciado polo Defensor.

Coincidente no tempo, o Movemento Galego da Saúde Mental (MGSM) coñeceu que nalgunhas áreas sanitarias de Galicia o ingreso de persoas con trastornos psíquicos necesitados de asistencia en Unidades de Hospitalización Psiquiátrica para procesos agudos se estaba a producir con frecuencia fóra das Unidades existentes para tal fin nos Hospitais Xerais, derivándose o seu ingreso ás Unidades de Coidados Especiais (UCE) ubicadas nos chamados Hospitais de Rehabilitación Psiquiátrica (é así que, por exemplo, no caso de Lugo téñense producido nos meses de abril e maio deste ano, ata catorce ingresos na UCE ubicada no Hospital de Calde que, ademais, carece do equipo asistencial indicado no Plan Estratéxico de Saúde Mental suspendido polo goberno do Partido Popular dende o 2009). A causa inmediata destas actuacións é a carencia de camas por ocupación plena das Unidades de Hospitalización dos Hospitais Xerais, que é resultado á sua vez tanto da insuficiente dotación física e profesional das mesmas, como da incapacidade e infradotación dos dispositivos extrahospitalarios de saúde mental e dos recursos de apoio sociocomunitario, o que ocasiona agravamentos nos estados das persoas que acaban provocando a necesidade da súa hospitalización.

Esa actuación dos responsables asistenciais e xestores dos centros hospitalarios do SERGAS derivando a hospitalización psiquiátrica das persoas con estados/descompensacións psíquicas agudas fóra dos Hospitais Xerais discrimina inxustamente ás persoas con padecementos psíquicos, cáusalles un dano evitable, é estigmatizante, vulnera o dereito á igualdade das persoas e constitúe unha violación flagrante do ordenado na lexislación vixente (art. 20.2 da Ley General de Sanidad; art. 10.1 do Decreto polo que se regula a Saúde Mental en Galicia), ademais de ser unha utilización ineficiente dos recursos asistenciais.

Tanto o informe do Defensor del Pueblo como o que está a ocorrer coa hospitalización psiquiátrica, son signos da grave situación na que se atopa a atención á saúde mental en Galicia.

Estanse a ver os efectos da desplanificación realizada dende o 2009, do incalificable abandono no noso país dos plans de reforma iniciados en España xa hai máis de trinta anos nos que aquí se está a retroceder en compoñentes fundamentais , da infradotación persistente de recursos asistenciais en Atención Primaria e en Saúde Mental, dos recortes producidos nos eidos sanitario e social, do agravamento das condicións de vida daqueles sectores sociais que xa estaban en condicións de fraxilidade antes da crise, da pasividade responsable de xestores sanitarios e xefes asistenciais ante feitos como os aquí denunciados.

O MGSM valora esta situación como de especial gravidade, en particular para os máis vulnerables da sociedade, xa que segue un curso de deterioro progresivo, retrocede a situacións asistenciais pre-Reforma Psiquiátrica e non se adoptan decisións nin se poñen medios polo Goberno da Xunta de Galicia para cambiar esta evolución.

A cidadanía, as entidades asociativas, os partidos políticos, os Concellos, o Parlamento, a sociedade no seu conxunto debe atender a esta chamada de alarma e debe mobilizarse cos medios dos que dispoña polo ben e polo futuro de todas e todos nós.

UNHA MORTE INACEPTABLE

Hai poucos dias fíxose pública, a través da prensa, a morte dunha muller de 74 anos ingresada en Lugo no Hospital Universitario Lucus Augusti (HULA) na planta de cirurxía vascular. Según declaracións do seu neto, el mesmo avisara 24 horas antes que a súa familiar lle comunicara a súa intención de morrer, o que finalmente se produciu por precipitación a un patio interior do Hospital. Tamén comentara cómo notaba animicamente á súa avoa, por mor da súa situación de saúde e outras circunstancias persoais.

O neto quéixase de falta de información e de explicación formal por parte dos responsables do Hospital, que non se lle deixou ver o corpo da falecida e valorando todo o ocorrido como efecto dunha neglixencia.

Na información que destaca a prensa recórdase que ocorreron anteriormente outros sucesos similares nese Hospital.

Lamentamos profundamente as circunstancias do falecemento.

Tal e como coñecemos por ocasións anteriores, cando hai unha queixa/denuncia sobre unha situación asistencial, a Institución Sanitaria mostrará as súas condolencias á familia e valorará os feitos ocorridos como inevitables (reforzando o mito da impredecibilidade xeneralizada do suicidio). Tamén realizarán unha louvanza dos profesionais, no seu enésimo intento de agochar detrás deles as insuficiencias de dotacións e funcionamento do Hospital.

E así está a ser: mal que ben, a situación asistencial e de trato aos pacientes non está peor porque os profesionais palían co seu esforzo e dispoñibilidade a carencia de recursos e a incapacidade de non poucos dos seus directivos (e, de novo, facémonos eco aquí do agradecemento expresado polo familiar da paciente falecida).

Pero debemos salientar que as plantillas profesionais son insuficientes e por debaixo dos estándares necesarios para garantir a adecuada calidade asistencial (da que a seguridade dos pacientes é unha das súas compoñentes): a atención psiquiátrica e psicolóxica especializada a pacientes hospitalizados/as no conxunto do HULA está por debaixo de mínimos, a dotación dos dispositivos de saúde mental da área é escasa e a cobertura de baixas e substitucións en diferentes servizos e especialidades non se está a realizar.

Tamén é destacable a carencia dun programa de prevención do suicidio no Hospital do que, a pesar da propaganda realizada pola Consellería de Sanidade e o SERGAS en relación a este tema, non se ten noticias nin tan sequera da súa elaboración. Non se aplican procedementos de actuación ante pacientes con risco de suicidio e os que existen só se empregan nas unidades de hospitalización psiquiátrica, cando sabemos que o suicidio non está restrinxido ás persoas diagnosticadas cunha enfermidade mental.

Pero o colmo acádase cando polos responsables xerenciais e asistenciais non se acolle aos familiares e achegados/as co coidado que necesitan, conforme ao indicado na atención en mortes por suicidio, para a posvención en superviventes (que comenza por informarlles adecuadamente e facilitarlles o contacto e coñecemento dos feitos acontecidos, recoñecéndose as insuficiencias asistenciais que poideran terse producido na prestación dun servizo público).

Todo esto explicita a falta de concreción do Plan de Prevención do Suicidio en Galicia, aprobado, publicado e publicitado polo SERGAS en setembro de 2017, e que desenvolve as liñas estratéxicas en planificación, formación, detección, prevención, intervención e posvención.

Debe recoñecerse que o ocorrido constitúe en si mesmo o expoñente do fracaso na prevención do suicidio en tódalas suas fases, e cómpre xa:

  • Proporcionar a información e atención aos familiares, incluíndo as desculpas e reparacións oportunas.

  • Analizar o ocorrido, dende a súa consideración como evento centinela, para obter coñecemento que oriente as accións necesarias para evitar a súa repetición no futuro.

  • Dotar ao hospital dun programa de prevención no que se especifiquen actuacións para a humanización da institución e de coidado psicolóxico ás persoas ingresadas nos diferentes servizos, protocolos de actuación nos mesmos e accións de sensibilización, información e formación do persoal sanitario.

  • Dotar adecuadamente cos profesionais necesarios os dispositivos de atención psiquiátrica e de psicoloxía clínica do HULA para garantir as atencións especializadas ás que teñen dereito as persoas ingresadas en todos os servizos do Hospital.

  • Presentar polos servizos, e en especial polo responsable da atención á saúde mental, a estimación de dotacións adecuada para proporcionar unha atención sanitaria á súa poboación de referencia, que responda ás súas necesidades e sexa acorde cos coñecementos e capacitacións profesionais actuais.

OUTRO SUICIDIO MÁIS NUNHA UNIDADE DE HOSPITALIZACIÓN PSIQUIÁTRICA. ¿COMO É QUE AÍNDA NON EXISTE UN PROTOCOLO DE PREVENCIÓN?

Hai uns días suicidouse unha paciente estando ingresada na Unidade de Hospitalización Psiquiátrica (UHP) do Hospital Gil Casares, pertencente ao Complexo Hospitalario de Santiago.

Traxicamente a hospitalización realizada para previr o seu suicidio foi o marco no que este ocorreu, polo que na súa dimensión sanitaria cómpre o seu tratamento (investigación, comprensión e propostas de medidas a adoptar para prevención futura ) dende a consideración de incidente crítico.

O risco de suicidio de persoas ingresadas en Unidades de Hospitalización Psiquiátrica é unha das problemáticas máis importantes e frecuentes nestas Unidades. A súa prevención e a modificación dos factores que sustentan ese risco é unha das actuacións máis importantes neses espazos asistenciais.

Cúmprese agora un ano dende que denunciamos o falecemento, tamén por suicidio, doutra paciente ingresada na outra UHP do Complexo Hospitalario de Santiago, no Hospital Médico Cirúrxico de Conxo.

Xa daquela se contestou por aqueles que dirixen a atención sanitaria que se estaba a elaborar un protocolo que definira e orientara as actuacións preventivas para que feitos así non se produciran.

O certo é que a día de hoxe, un ano despois, o devandito protocolo aínda non se aplica na EOXI de Santiago, polo que cando menos estamos ante unha conduta dos responsables sanitarios calificable como neglixente na xestión da atención sanitaria prestada polo SERGAS, e que se inscribe no marco xeral de “deficiente funcionamento dos servizos públicos” recentemente sinalado polo Defensor del Pueblo.

Previr as mortes por esta causa en unidades hospitalarias esixe xa a adopción inmediata das medidas adecuadas, reforzando o carácter terapéutico desas unidades, dotándoas dos medios materiais, profesionais e de funcionamento necesarios e , entre eles, definindo e implantando mediante a participación dos profesionais os protocolos de prevención adecuados.

Pero debe chamarse a atención sobre o feito de que calquera plan preventivo ten que ser moito máis que un mero plan de control das persoas hospitalizadas. Polo contrario, ten que ser un conxunto de actuacións orientadas terapeuticamente e guiadas polo escrupuloso respeto aos dereitos fundamentais de tódalas persoas.

Urxe xa a revisión e implantación do protocolo de prevención, para mellorar a protección da saúde e da vida dos/as pacientes, e tamén para proporcionar orientacións claras ás actuacións profesionais que reduzan a súa indefensión.

O CONSELLEIRO, CONXO, E O PLAN DE SAÚDE MENTAL

Hai menos de dous meses o Conselleiro compareceu no Parlamento para dar explicacións sobre o acontecido na Unidade de Hospitalización Psiquiátrica do Hospital Médico Cirúrxico de Conxo.

Recollemos aquí unha selección de duas partes da sua intervención.

A resposta enmarcouna nunha lectura do plan de traballo da Consellería. Nese plan tamén fala de saúde mental.

Este é o audio referido ó ocurrido na Unidade citada:

Nel repite moito do que xa dixera a Consellería: dotacións ao 100%, secreto das actuacións, etc. E despois, sen motivo que o xustifique, desvía a cuestión cara aos profesionais sinalando que parecera que se lles cuestiona, para deseguido desfacerse en loubanzas a aqueles.

Pero… o que se lle interpelaba era sobre o deterioro da asistencia e a insuficiente dotación de profesionais por mor dos recortes realizados na sanidade galega polo Goberno do seu partido

Respecto ao que pensa facer a Consellería na atención á saúde mental anunciou accións que a propia Xunta e o grupo parlamentario do PP rexeitaron reiteradas veces na anterior lexislatura.

Foi así que absolutamente todas as propostas feitas ata agora pola oposición no Parlamento Galego, fora en Pleno fora en Comisión, demandando a elaboración do Plan Galego de Saúde Mental e do Plan Galego de Prevención do Suicidio atopáronse sempre cunha negativa pechada e defendida polos mesmos que hoxe din que van facer o contrario.

Por iso as xustificacións do Conselleiro sobre o motivo de porque non temos un Plan de Saúde Mental son falsas, xa que o seu propio grupo parlamentario o impediu, e ademais foi o goberno do seu partido quen en 2009 suspendeu sin explicación o Plan Estratéxico de Saúde Mental Galicia 2006-2011.

Pero ademais cando fala de algo que “foi tumbado” no Consello Interterritorial parecera que fala do plan galego, e non foi así xa que o que foi rexeitado polas Comunidades Autónomas alí representadas foi o proxecto de estratexia estatal nesta cuestión, que lle foi presentada polo Ministerio a un inesperado Consello Interterritorial políticamente máis plural que o anterior debido aos resultados das últimas eleccións autonómicas. Esas Comunidades non aprobaron nese órgano esa estratexia polo seu contido e pola sua elaboración (con formas características da época da maioría absoluta do PP tanto nas autonomías como a nivel central, cando se despreciaba o diálogo e os gobernantes gostaban do monocolor).

Por outra banda, sen estratexia estatal podería terse en execución un Plan Galego de Saúde Mental . Por que o tiñan, por exemplo, Extremadura, Asturias ou Navarra?.

Non parecera que o Conselleiro soubera moito do que está a falar, ou pode que o seu asesoramento sexa confuso.

E, por certo, un alto cargo da Administración non debera dicir no Parlamento que unha proposta do Ministerio de Sanidade “foi tumbada” polo Consello Interterritorial do Sistema Nacional de Saúde, xa que é o órgano que ten a competencia administrativa de aprobala ou rexeitala.

Do que di de Infantil non imos decir mais: a Unidade de Hospitalización en Saúde Mental para Infancia e Adolescencia no Hospital Álvaro Cunqueiro en Vigo, publicitada unha morea de veces, sigue sin existir. Mentres, todo o demais son palabras.

 

Entrevista en Radio Voz a Miguel Anxo García Álvarez, voceiro do MGSM, e a Manuel Serrano, xefe do Servizo de Psiquiatría do CHUAC

Entrevista en Radio Voz a Miguel Anxo García Álvarez, voceiro do MGSM, e a Manuel Serrano, xefe do Servizo de Psiquiatría do CHUAC, ao respecto do falecemento dun paciente na Unidade de Hospitalización Psiquiátrica, no programa Voces de Galicia.

Tamen podedes acceder ao corte de audio da entrevista nesta ligazón

DIGNIDADE E DEREITOS DANADOS NA HOSPITALIZACIÓN PSIQUIÁTRICA NO COMPLEXO HOSPITALARIO DA CORUÑA

O Movemento Galego da Saúde Mental foi coñecedor da denuncia presentada ante a Xustiza pola morte dun paciente psiquiátrico que, cando faleceu, se atopaba en contención mecánica ingresado na Unidade de Hospitalización Psiquiátrica (UHP) do Complexo Hospitalario da Coruña.

Este feito ocorreu no marco dunha Unidade de Hospitalización con importantes carencias, sostidas no tempo, e que conlevan danos importantes para os dereitos asistenciais dos pacientes da Área da Coruña, para os seus dereitos fundamentais e para a calidade asistencial esixible a un servizo sanitario público.

Esta UHP dispón de 32 camas ás que se lle poden sumar dúas máis, e mantén un nivel de ocupación total durante períodos longos.

Son identificables déficits graves de dotación profesional, de infraestructuras residenciais e de funcionamento.

Algunhas das deficiencias que se sinalan máis abaixo mesmo comprometerían a posibilidade de apertura desa Unidade , por incumprir as esixencias mínimas que a propia Consellería de Sanidade dispón para autorizar centros sanitarios, alonxándose tamén gravemente dos estándares básicos de acreditación propostos polo Ministerio de Sanidade.

A saber:

  • Está ubicada fóra dun hospital xeral situándose no Hospital Marítimo de Oza. Carece de suficiente espazo para actividades comúns dos pacientes e para a relación destes coas súas familias cando reciben visita.

  • A metade das habitacións desta Unidade son de 3 camas e non dispoñen de baño na habitación, co cal 16 pacientes deben usar baños colectivos.

  • Existe unha habitación para a contención mecánica, dotada con 3 camas separadas por cortinas, e poden coincidir nela en estado de contención homes e mulleres. Non se coñece protocolo específico sobre a indicación, uso, responsabilidade e garantía do procedemento de contención.

  • Non existen sistemas organizativos que posibiliten e potencien a participación colectiva de todo o equipo asistencial na elaboración e desenvolvemento dos plans individuais de avaliación, tratamento e seguimento do paciente.

  • Está infradotada de profesionais se se toman como referencia os documentos de planificación en saúde mental da propia Consellería de Sanidade, e se se pretende que o obxectivo sexa terapéutico e non só o control e a redución sintomática do paciente.

Un só psiquiatra, xunto cun MIR, debe cubrir a garda dos hospitais do Complexo xunto coa da UHP. A UHP tería que dotarse de 1 psiquiatra e 2 psicólogos clínicos, carece de celadores (nos plans sinálanse 6 como os indicados para esa Unidade) e tamén serían necesarios 11 profesionais máis de enfermería.

  • A selección de facultativos de psiquiatría para a cobertura de prazas temporais ten importantes déficits de transparencia. A tan necesaria confianza da cidadanía na garantía de que a Administración da un trato igualitario a tódalas persoas nos procesos de acceso ó emprego público é posta a proba polo o feito de que dúas fillas do propio Xefe de Servizo chegaran a ser contratadas para ocupar praza de psiquiatras nese mesmo Servizo.

O cadro que debuxan as deficiencias sinaladas pode que sexa só o marco do tráxico suceso que chamou a atención sobre esa Unidade. Pero, aínda que así fora, son patentes as discriminacións que sofren os pacientes psiquiátricos ingresados nesa UHP cando se os compara con pacientes afectados por outras enfermidades (a carencia de baño nas habitacións é un exemplo evidente). É espeluznante a existencia dunha habitación colectiva para a contención mecánica e, ademais, para ambos sexos simultaneamente. É deducible o empobrecemento da calidade asistencial cando no funcionamento da Unidade non participan e se coordinan os profesionais, e cando unha parte destes (os facultativos psiquiatras) non dispoñen de sistemas que garanticen que o seu acceso ó emprego público é só por razón de mérito (sistemas que os protexerían de discriminacións ilexítimas e liberaríaos de potenciais débedas e servidumes persoais).

Dánase nesta situación o dereito das persoas alí ingresadas a un tratamento en condicións de igualdade cos demais usuarios do SERGAS, e o de acceso das mesmas á prestación de asistencia sanitaria á sua saúde mental, adecuada ós coñecementos e medios terapéuticos actuais (farmacolóxicos, físicos, psicolóxicos, sociais e de coidados), proporcionada en espazos que protexan a súa intimidade e dignidade, e máis aínda cando poideran atoparse en grave condición de vulnerabilidade por ver limitada a súa capacidade de decisión autónoma.

Urxe a corrección destas deficiencias, por dereito dos pacientes e usuarios dese servizo, por respeto á dignidade das persoas e pola consideración debida dos xestores á cualificación dos profesionais e ó seu dereito a exercer a súa profesión en condicións que posibiliten a máxima utilidade sanitaria do seu saber.