AO FIN COMENZA A ELABORACIÓN DO PLAN GALEGO DE SAÚDE MENTAL

O pasado venres, 6 de outubro, dende a Consellería de Sanidade cursóuselle ao Movemento Galego da Saúde Mental (MGSM) un correo no que se comunicaba que se vai comenzar a elaboración do Plan Galego de Saúde Mental, e invitábase ao MGSM a participar nunha primeira xuntanza informativa o vindeiro dia 10 de outubro, Día Mundial da Saúde Mental.

Ao fin van comenzar! Van alá 9 anos (NOVE!) dende que o Goberno do Partido Popular en Galicia suspendeu sen explicación o Plan Estratéxico de Saúde Mental Galicia 2006-2011 e deixou sen planificación a atención á saúde mental, en plena crise e cos riscos en saúde mental incrementados. Tamén quedou atrás, nese tempo, a nosa constante reivindicación e unha ducia de iniciativas da oposición parlamentaria no Parlamento de Galicia reclamándolle á Xunta que cumprira coa súa obriga planificadora e presentara o Plan. Noutras tantas ocasións o grupo parlamentario do PP paralizou esas iniciativas e a Consellería ignorou as propostas.

Neste tempo, sen planificación, sen compromisos de actuación, sen participación de profesionais, afectados directos, familiares, sindicatos e organizacións sociais interesadas, a Consellería de Sanidade fixo o que lle pareceu, a miúdo arbitrariamente.

O MGSM xa lle fixo chegar ao Conselleiro de Sanidade o pasado día 27 o documento ORIENTACIÓNS MARCO PARA A ELABORACIÓN DO PLAN GALEGO DE SAÚDE MENTAL 2017.

Esperamos que o seu contido se teña en consideración por quen elabore o novo Plan.

No que se refire ao MGSM, non estará como tal nesa xuntanza, senón que vén de contestar á invitación recibida comunicando á Consellería que a quen debe convidar son ás organizacións profesionais, de afectados, sindicais e sociais que asinaron a declaración fundacional do MGSM dende 2014.

Nese proceso o MGSM seguirá con atención a elaboración do documento, realizará no espazo público as valoracións que considere necesarias e promoverá as accións colectivas e institucionais que procedan para levar ao mellor fin o texto do futuro Plan Galego de Saúde Mental.

O novo Plan non debe repetir na súa elaboración o ocurrido co Plan de Prevención do Suicidio e os participantes no mesmo han ser coidadosos coa súa posible utilización política e propagandística. Nese senso non deixa de preocuparnos que se teña escollido o día 10 de outubro, Día Mundial da Saúde Mental, para un acto de presentación pola Consellería do proceso de elaboración que se vai iniciar.

O 10 de outubro non é un día para a publicidade “institucional” ó servizo do grupo gobernante, moi ao contrario, nese día a Xunta debería estar dando conta ante a sociedade de cales son as medidas que ten adoptado e que ten previsto poñer en marcha para a integración laboral das persoas afectadas por trastornos mentais.

Se convirte ese día nun acto de publicidade con motivo da convocatoria de presentación do inicio de elaboración do Plan, esa sería outra utilización das asociacións de familiares e profesionais como instrumentos áo servizo da súa propaganda e do encubrimento da súa responsabilidade na grave situación existente en materia de emprego.

VALORACIÓN DO PLAN GALEGO DE PREVENCIÓN DO SUICIDIO

Xa se coñece o Plan Galego de Prevención do Suicidio elaborado pola Consellería de Sanidade. Por fin despois de máis dun ano dáse a luz ó documento.

Cómpre recordar que a oficina rexional europea da Organización Mundial da Saúde (OMS) advertiu en 2011 dos riscos que a crise económica en curso creaba para a saúde mental das poboacións e de incremento de suicidios. Nun documento específico propoñía, baseándose en datos, medidas que os Estados debían implementar para previr o que se anunciaba. En Galicia as principais medidas propostas non se adoptaron.

Á vez a 66ª Asemblea Mundial da Saúde aprobou en 2013 o plan de acción en saúde mental 2013-2020, no cal se asumiu polos estados membros o obxectivo de reducir en cada país a taxa de suicidios nun 10% para o 2020. A OMS elaborou e difundiu un documento específico para orientar ós paises nas accións a desenvolver e recomendou desenvolver estratexias nacionais. Catro anos despois temos só algunha concreción neste Plan que aquí valoramos.

Tamén na pasada lexislatura do Parlamento español, o Congreso e o Senado instaron, por unanimidade, ó Goberno de España a elaborar un plan de prevención do suicidio. Non se cumpriu ese mandato.

Á vez no Parlamento Galego, tamén na anterior lexislatura, a totalidade da oposición instou en catro ocasións á Xunta de Galicia a elaborar un plan galego de prevención. Os gobernantes minimizaron o problema e acusaron á oposición de instrumentalizalo politicamente, e a Consellería de Sanidade non fixo nada.

Ademais, no ano 2012, un grupo de traballo formado por profesionais de Galicia elaborou a “Guía de Practica Clínica de Prevención y Tratamiento de la Conducta Suicida”. Esa guía é a orientación de referencia para o Sistema Nacional de Salud Español. En Galicia, as medidas que propón non se incorporaron sistematicamente á práctica asistencial, descoñecéndose o seu grado de implantación debido á carencia de iniciativa, seguimento e avaliación no SERGAS.

E xa no ano 2016, o Movemento Galego da Saúde Mental levou ó espazo público a campaña Badaladas pola Prevención do Suicidio, reclamando o plan galego de prevención. Cando levábamos un mes e medio na rúa con accións de sensibilización, a mediados de xuño, a Consellería anunciou o comenzo da elaboración do plan.

Mentres pasaba todo isto, a Xunta desentendíase desta cuestión en plena crise económica e cada día morría por suicidio unha persoa en Galicia. Mortes inaceptables cando eran evitables, que xeneraron cifras únicas, tan só comparables se acaso coas mesmas do ano anterior ou de calquera outro ano de Galicia. Elevadas

sempre, máis aínda cando non se fixo nada por quen tiña a obriga de coidar a saúde e a vida da poboación.

En 2016, volveu a aumentar o número de mortes por suicidio en Galicia: según datos do IMELGA foron 25 persoas máis respecto a 2015 alcanzando a cantidade de 345 en toda Galicia (un 7,71% de incremento, e unha taxa de 12,69). Outro ano perdido para a prevención. É xa imposible acadar o obxectivo acordado e recordado por OMS para o 2020.

O Plan que coñecemos ten un valor principal: coa súa propia existencia recoñece a gravidade do problema. E, ademais, danos unha idea do que xa se debería estar a facer. Son as súas propostas coñecidas e difundidas dende hai anos: o documento OMS de 2013 (1) xa as recolle, e o proxecto EUREGENAS (UE) (2) no que participan outras comunidades autonómicas do Estado Español xa as difundiu hai tempo.

E, como non podía ser doutro xeito, o Plan Galego recólleas. Está ben que a Consellería comence a facerse cargo desta responsabilidade e poña nos seus papeis as recomendacións xerais nas que vimos insistindo.

Pero o documento do Plan Galego que coñecemos contén cuestións moi preocupantes, que compromenten a súa fundamentación e cuestionan a súa viabilidade:

  1. Non cumpre cun requisito básico definido pola OMS na elaboración dun plan así: asignar recursos (fondos, tempo, persoal) e, polo contrario, anuncia baixo o que chama “principio de eficiencia” que se utilizarán os recursos existentes (páx.5).

  1. Non establece responsables institucionais da súa implantación, execución e avaliación; máis alá de referirse á creación dunha Comisión Interdepartamental que non sitúa no organigrama da Xunta.

  1. Non fixa un cronograma para a súa implantación e primeira avaliación.

  1. Preténdese minimizar a relación entre crise económica e suicidio ignorando que ésta é unha cuestión amplamente estudada e coñecida a nivel mundial (aínda que xa sabemos que Galicia é sitio distinto). O esforzo por ignorar esta relación chega a excluír das referencias bibliográficas documentos fundamentais de OMS-Europa, expresamente elaborados para orientar ós gobernos no afrontamento dos riscos da crise nesta materia e sobre a saúde mental en xeral (3).

  1. Presenta os datos de prevalencia do suicidio desagregados por grupos de idade, de quince, de dez e de cinco anos, sen xustificación e carecendo de calquera utilidade informativa, explicativa ou preventiva. Pero acaban valendo para transmitir a imaxe de que a posición relativa de Galicia neste grave problema non é a peor no Estado Español (páx. 24 a 27). A esta forma de utilizar os datos chámaselle “cociñalos” e constitúe unha forma inaceptable de tratar cun problema tan grave para a comunidade e tan doloroso para as persoas.

  1. Non recoñece a calidade superior dos datos do Instituto de Medicina Legal de Galicia (IMELGA), que ano tras ano nos recorda a infraestimación de mortes que por esta causa fai o Instituto Nacional de Estadistica (INE). Polo contrario, o texto remítese con eufemismos á discrepancia entre ámbalas dúas fontes de datos. Parecería lexítimo se non fora porque o propio INE recoñece a súa infraestimación. OMS xa sinalou que unha das primeiras tarefas de prevención é mellorar a calidade dos datos.

  1. Vencella a conducta suicida á enfermidade mental trasladando así a principal acción preventiva ó sistema asistencial da saúde mental. Psiquiatriza dese xeito condutas suicidas e estados anímicos depresivos das persoas, provocados en non poucas ocasións por unhas condicións de existencia atravesadas por desigualdades inxustas, e pasa a atribuír a súa principal causa a trastornos psíquicos e a súa prevención á actuacións dos profesionais de saúde mental, eludindo así os nosos gobernantes calquera responsabilidade sobre esta cuestión.

Desconsidérase entón a trascendencia preventiva de accións realizables dende os diferentes niveis da Administración e Goberno da sociedade, que causan efectos relevantes sobre a vida e o benestar das persoas e as comunidades. Así debe destacarse a importancia na prevención do suicidio da existencia de adecuadas dotacións sanitarias e de accesibilidade ás mesmas (en particular na Atención Primaria de Saúde), da dispoñibilidade de emprego, de condicións laborais menos precarias e ameazantes, de acceso de todos/as á dispoñibilidade de vivenda, de protección da poboación frente ó endebedamento enganoso e de cargas económicas insoportables, da mellora da xustiza social e das condicións de cumprimento de penas, da acción contra a violencia de xénero, da protección da liberdade sexual, da educación menos competitiva e máis centrada na convivencia e nas necesidades de desenvolvemento afectivo-social da infancia e da adolescencia, de incremento da protección e integración social dos sectores empobrecidos e/ou marxinados, da potenciación do apoio e integración comunitaria, do acceso á cultura e potenciamento da creación cultural.

Cómpre atender na prevención ó potenciamento dos factores de protección coñecidos.

  1. Insiste na estigmatización do suicidio ó utilizar no documento o termo “comete” (páx.43) para referirse á realización do acto suicida. Débese insistir en que se cometen delitos ou pecados e que ese termo é un dos reflexos máis claros do estigma que persigue a este comportamento humano.

  1. Supón tamén un maior risco de estigmatización a creación dun código de identificación específico no sistema sanitario para as persoas en risco de realizar condutas suicidas. Ese código, orientado á identificación, control e seguimento da persoa á que está asociado (páx.45) é unha das escasas propostas “novedosas” do Plan Galego e vai máis alá da codificación de enfermidade por necesidades sanitarias.

  1. Toma partido por un modelo explicativo da conduta suicida que carece de consenso profesional, reducindo artificiosamente a complexidade e significado individual e único que en cada persoa ten esa conduta. Ese posicionamento é innecesario para a actuación preventiva, introduce dogmatismo no documento, alonxa a sectores profesionais da saúde mental da identificación co mesmo e sustenta a uniformización asistencial da resposta ás necesidades de atención, apoio e comprensión da persoa en risco de realización de suicidio(páx. 18).

  1. Propón unha resposta asistencial da rede de saúde mental (en tempos e priorizacións) que parece descoñecer que os dispositivos asistenciais están saturados, que nin sequera se están a garantir no día a día as prestacións sanitarias obrigatorias. Ese estado de cousas constitúe, en si mesmo, un dos factores de risco de suicidio en persoas que están a ser atendidas nese nivel . A mesma valoración merece a implicación que no texto se lle propón á Atención Primaria de Saúde que, se ben é correcta formalmente, é imposible pola súa limitación de recursos (carencia de profesionais e tempo dispoñible para a asistencia) (páx. 45).

  1. Non fai unha soa referencia á participación de persoas que tiveron experiencia de suicidio en primeira persoa na formación de profesionais para a prevención e intervención, e na realización de actividades de educación comunitaria.

  1. Utiliza unha linguaxe inaceptable para unha sociedade respectuosa coa autonomía e dereitos das persoas. Así propón “…instaurar programas de prevención sobre os propios pacientes..”(páx. 43), en vez de “cos pacientes”, ou “…as persoas con ideación, intención ou plans suicidas requiren ser sometidos a vixilancia…” (páx. 47), cando ás persoas non é lexítimo nin legal sometelas excepto cando se quere aplicar sobre elas un castigo ou pena.

  1. Propón, nun arrebato de furor intervencionista, a farmacoterapia e psicoterapia preventivas a aplicar con persoas “… que mostran alto risco de problemas de saúde mental…” (páx. 50). Sobra recordar que os tratamentos terapéuticos só están indicados para cando están realizados os diagnósticos de enfermidade ou trastorno. A psicoterapia é un ben escaso na atención que presta o SERGAS por falla de profesionais capacitados e de tempo para atender adecuadamente ás persoas, a pesar de constituír ese tratamento unha prestación básica do Sistema Nacional de Saúde e, polo tanto, un dereito asistencial dos/as usuarios/as. A psicofarmacoterapia non está prevista para a prevención do suicidio e o seu uso fóra de indicación só redundará en máis gasto farmacéutico, máis intoxicación da poboación, probablemente máis incremento do risco, máis invalidación da persoa e máis negocio para as multinacionais do fármaco.

  1. Sorprendentemente establece que o 061 “…supón a porta de entrada ó sistema,…” (páx. 39). Imaxinamos que, aínda que grave, é un descuido de redacción, porque é sabido que só merece esa consideración a Atención Primaria de Saúde, aínda que nunca se sabe en que poden acabar e ter detrás estes aparentes deslices. Como tamén debe ser outro descuido tratar como unha “media” o que é unha “taxa”: a de 7,76 suicidios cada 100.000 habitantes en España en 2015 (páx.5).

En síntese, reduce o suicidio á sua dimensión asistencial sanitaria e psiquiatriza a súa comprensión e atención ó mesmo, evita compromisos de dotación de medios e de asignación de responsabilidades, non prevé accións para mellorar as condicións de existencia das persoas, desconsidera o valor que o suicidio ten como indicador de malestar social e propón recomendacións que deberan estar en aplicación na actividade ordinaria da Xunta dende hai máis de catro anos.

Pero, a pesar de todo isto, congratulámonos de que a Xunta asuma por fin que algo se debera estar facendo ante un dos máis graves problemas de saúde pública que padece Galicia. É este un fito histórico.

Notas:

(1) http://www.who.int/mental_health/suicide-prevention/es/

(2)http://www.juntadeandalucia.es/servicioandaluzdesalud/principal/documentosacc.asp?pagina=gr_smental_23_prevencionsuicidio_2

(3) http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0008/134999/e94837.pdf

Actividades de ASDAN

Aquí vos deixamos información sobre as actividades desenvolvidas pola Agrupación Sociodeportiva Alter-Nativa (Asdan), que forma parte do MGSM.

Podedes ver a nova de prensa facendo clic AQUÍ

Podedes descargar o tríptico coas súas actividades AQUÍ

Podedes ler a nota informativa sobre a Agrupación AQUÍ

Podedes ver os seus carteis AQUÍ  e AQUÍ

 

 

Badaladas pola prevención do sucidio, un mes despois

Dende o 3 de maio, no MGSM reunímonos cada tarde en Praterías para dar unha badalada. Este toque de campá representa a persoa que falece, de media, cada dia por suicidio en Galicia. A gravidade do problema no noso entorno sitúao por riba dos accidentes de tráfico (case o dobre) e representa máis da metade das mortes violentas a nivel mundial.
Aínda que as causas son múltiples, a crise económica afectou negativamente ás mortes por suicidio, que aumentaron nos últimos anos(ás cifras máximas acadáronse en 2013, no punto álxido da crise), afectando ademáis ás persoas máis novas. Porén, en Galiza xa existían taxas de suicidio moi elevadas antes da crise, e previsiblemente persistirán aínda que as condicións económicas melloren.
Está demostrado que a prevención funciona, por iso dende o MGSM reivindicamos que se poña en marcha un PLAN GALEGO DE PREVENCIÓN DO SUICIDIO, para poñer freno a esta situación. esta proposta está avalada polas recomendacións da OMS para a prevención do suicidio.
É necesario DESESTIGMATIZAR o suicidio, e para iso debemos falar, informar e debater. É falso que falar ou informar sobre o suicidio empeore a situación. A ignorancia, o medo e a vergoña son os que empeoran o problema.

A POBOACIÓN INFANTIL E XUVENIL NECESITADA DE HOSPITALIZACIÓN EN SAÚDE MENTAL NA ÁREA DE VIGO CARECE DE UNIDADE ESPECÍFICA

Hai agora un ano fíxose publicidade oficial da posta en marcha, cando se iniciara o funcionamento do Hospital Álvaro Cunqueiro en Vigo, dunha Unidade de Hospitalización de Saúde Mental para poboación infantil e adolescente con seis prazas, que sería referencia para a hospitalización desa poboación das provincias de Ourense e Pontevedra.

En 2012 abriuse no Hospital Clínico de Santiago a única unidade deste tipo existente ata agora en Galicia. Daquela xa fora contestada por chegar tarde, por dotacións insuficientes e por redución moi importante do proxecto inicial. Daquela tamén se abusou pola Consellería de Sanidade da publicidade, presentándose como realización inmediata durante dous anos e, ó final, naceu reducida e co seu equipo asistencial incompleto.

As Unidades específicas de saúde mental para a asistencia en réxime de hospitalización da poboación de menor idade é unha esixencia legal con valor de Lei Orgánica de obrigatorio cumprimento dende o ano 2000, e xa foi incluída como mandato para tódolos paises na Declaración Universal dos Dereitos da Infancia da Asamblea Xeral da ONU en 1989.

Galicia ten un atraso intolerable na creación destas Unidades. Mentras noutras Comunidades autónomas foron avanzando, no noso país só se creou unha en Santiago e insuficientemente dotada.

A pesar de toda a publicidade sobre esta cuestión despregada polo SERGAS nestes anos a realidade da Área de Vigo, e con ela das provincias do sur de Galicia, é que a día de hoxe carece da Unidade de Hospitalización sen que se coñezan os tempos para a súa apertura.

Pero máis grave resulta que, como consecuencia desa carencia de Unidade de Hospitalización específica, os menores son ingresados en habitacións na Unidade de Hospitalización de Adultos, na cal para evitar compartir espazo cos pacientes ingresados nesa Unidade ven restrinxida a saída do seu cuarto. Estas condicións de hospitalización infantil e xuvenil son intolerables, lesionan dereitos dos menores, comprometen a eficacia terapéutica e insultan ó sentido común.

Non é aceptable que por un día máis en Vigo se careza desta Unidade de Hospitalización: porque é obrigatoria legalmente, porque é necesaria asistencialmente e porque xa foi máis que rendibilizada publicitariamente polos responsables do SERGAS.