UNHA RESPOSTA VERGONZOSA

Hai uns días fíxose público o informe sobre o estado da atención ás persoas ingresadas no Hospital Psiquiátrico de Conxo, elaborado por unha Comisión Multidisciplinar do Mecanismo Nacional de Prevención da Tortura (MNP), exercido en España polo Defensor del Pueblo en cumprimento do previsto na Convención contra a tortura e outros tratos ou penas crueis, inhumanos ou degradantes, ratificada por España en 1987, e do Protocolo Facultativo dela derivado que tamén foi ratificado por España en 2006.

Nese informe deuse conta da grave situación na atención ás persoas atendidas nesa Institución dependente do Servizo Galego de Saúde, poñendo de manifesto cuestións como a insuficiencia xeral de recursos, a inexistencia de mecanismos de seguimento de pacientes, unha elevada taxa de incapacitacións e tutelas, a obsolescencia das instalacións, e casos de sobremedicación e uso de contención mecánica como castigo.

As resolucións e suxerencias reflectidas nel non foron respondidas ao MNP-Defensor del Pueblo según consta no citado informe.

Como consecuencia da súa difusión pública, a Xerencia (responsable directa do Hospital Psiquiátrico de Conxo) dirixiuse aos medios de comunicación que deron a noticia e cualificou de “incompleta” a información que sustenta o documento do Defensor del Pueblo.

O Movemento Galego da Saúde Mental, coñecedor da contestación por parte da Administración, valora e fai público o seguinte:

1- É inconcebible que a resposta a ese informe se produza por un órgano do nivel administrativo dunha Xerencia de área sanitaria ante os medios de comunicación e como reacción á súa difusión pública.

O MNP-Defensor del Pueblo dá conta da súa actividade ante as Cortes Xerais e ante o Subcomité da ONU para a Prevención da Tortura, e a súa misión inscríbese en obrigas legais contraídas polo Estado Español mediante unha Convención internacional.

A inexistencia dunha resposta dende o máximo nivel da Xunta de Galicia (a Presidencia ou , no seu defecto e no seu nome, a Consellería de Sanidade) é unha desconsideración inaceptable de compromisos de nivel internacional do Estado Español que supón un desprezo da cuestión que regulan eses compromisos (a prevención da tortura e dos tratos inhumanos e degradantes a persoas que se atopan internadas en institucións co conseguinte risco para o respecto aos seus dereitos).

2- Na constestación dada destacan vaguidades e respostas inconcretas que, máis que informar, parecen feitas para protexerse dunha posible esixencia de responsabilidades.

Así, resulta chamativo que se diga que o protocolo de contención se atopa en revisión, igual que o de prevención do suicidio, ou os sistemas de vixilancia, ou que as obras no centro son constantes. Desa maneira evítase calquera tipo de valoración pública ou información á cidadanía sobre a garantía para os dereitos dos pacientes en materia de gran relevancia. Tamén se evita responder á situación da tutela de dependencia pública que, se fose eficaz, sería un instrumento protector fundamental dos dereitos das persoas ingresadas.

3- Respóndense obviedades, como a de que as indicacións das medicacións dependen dos/as facultativos/as médicos/as cando non podería ser doutro xeito. Pero o que debe salientarse é que se recoñece a existencia da suxeición química e non se nega a inxustificable utilización (como castigo, según o informe), sen os controis e rexistros esixibles, da suxeición mecánica.

4- Fáltase á verdade cando se di que os recursos profesionais existentes son os adecuados e se corresponden co indicado en “estándares consensuados” (sic). Neste senso, nin sequera se fai explícito de que estándares consensuados se está a falar. Polo contrario, se tomamos como referencia os documentos producidos na Consellería de Sanidade ao longo da súa historia nos que se planifican os dispositivos asistenciais públicos para a atención á saúde mental en Galicia (*) constátase a chamativa carencia nas dotacións.

Para que o Hospital Psiquiátrico de Conxo poida cumprir na actualidade a súa misión rehabilitadora e non a predominantemente asilar que realiza e que é propia de épocas moi lonxanas (tempos sociais, políticos e sanitarios pre-reforma psiquiátrica) necesitaría, según as indicacións técnicas, aumentar as súas plantillas coas seguintes dotacións profesionais: 3 psiquiatras, 7 psicólogos/as clínicos/as, 23 enfermeiras/os , 8 TCAE, 4 terapeutas ocupacionais, e 2 traballadoras/es sociais.

A carencia de profesionais é manifesta. O Hospital Psiquiátrico de Conxo necesita ser reforzado profesionalmente e orientado con decisión cara á rehabilitación das persoas que atende, xunto cun firme compromiso nese sentido dos responsables da Consellería de Sanidade e da Xerencia de Xestión Integrada da área, e tendo como centro e guía dese proceso o respecto e defensa dos dereitos das persoas.

En síntese: os responsables do goberno autonómico desconsideraron á Institución interpelante e non trataron coa importancia que merece a cuestión que motivou a súa inspección. Deuse unha resposta aos medios de comunicación elusiva de responsabilidade, enmascaradora dos feitos máis graves, e falseando datos obxectivables. E, por se fora pouco, non se reflicte nesa contestación a intención de corrixir a grave situación dada a coñecer.

(*)

– Bases para a elaboración do Plan Galego de Saúde Mental (1987). Consellería de Sanidade. Paxs. 19-20.

Plan Estratéxico de Saúde Mental Galicia 2006-2011. Consellería de Sanidade.Paxs. 60-64.

“OS DOENTES CON TRASTORNO MENTAL GRAVE E SEN RECURSOS, PEOR”

(da Declaración Fundacional do MGSM, 13 de febreiro de 2014)

Resulta tan doloroso como indignante constatar que o tempo da discriminación inxusta sigue detido para as persoas que necesitan coidado e tratamento en réxime residencial nas institucións hospitalarias psiquiátricas do SERGAS.

No Centro Hospitalario de Rehabilitación Psiquiátrica de Calde (Hospital de Calde), integrado no Complexo Hospitalario de Lugo, existen deficiencias (nos espazos nos que as persoas ingresadas desenvolven as súas vidas, nas dotacións de mobiliario, nos servizos de mantemento, nas axudas protésicas, nas comidas, nos espazos exteriores, nas dotacións profesionais, nas comunicacións coa cidade) de tal magnitude que ningún centro sanitario podería recibir autorización de apertura pola Consellería de Sanidade se na inspección previa preceptiva se observaran as que alí se observan.

Non é a primeira vez que é motivo de denuncia pública o que ocorre cos pacientes psiquiátricos no Hospital de Calde. Pero a pesar das mesmas, quen teñen a responsabilidade directa na súa dirección, negan feitos que xa nin sequera se poden esconder ou, no mellor dos casos, maquillan a Institución (é un exemplo disto o torpe pintado da fachada dianteira do Hospital ou dos espazos de acollida de visitantes mentras todo o demais se deixa como estaba, ou o agocho detrás dunha sorprendente acreditación de calidade -sic- para eludir a responsabilidade ante críticas á vulneración de dereitos das persoas).

O Hospital de Calde sofre un abandono intolerable só porque quen alí reciben atención son doentes psiquiátricos.

E mentres isto ocorre no Hospital de Calde, retornan ao Hospital Psiquiátrico de Conxo pacientes que foran “externalizados “ (en terminoloxía da época) entre os anos 2011-2013 e reubicados noutro centro psiquiátrico de titularidade privada no marco dun convenio asinado co SERGAS e dentro dun plan de redución da ocupación do Hospital Psiquiátrico público. Hoxe aqueles acordos económicos, aceptables para as dúas partes (centro privado e SERGAS) cando se intensificaba a crise financieira, xa non son rendibles. Entón, coma en calquera mercado inténtase fixar novo prezo. E non habendo acordo, devólvese aos “externalizados” á súa orixe.

Si falaramos de mercadorías case non teríamos nada que dicir. Pero falamos de persoas coas que se trasfega coma se foran cousas; persoas que tiveron que marchar primeiro dun entorno hospitalario coñecido (que era de feito a súa residencia, na cal estableceran relacións persoais e costumes) para ter que adaptarse a un novo espazo físico e social, do cal ao cabo duns anos (neste tempo presente) son de novo expulsados facéndolles retornar ao lugar de onde partiran.

Nos dous casos que aquí denunciamos estamos a falar de persoas de recoñecida vulnerabilidade, moitas delas tuteladas publicamente , institucionalizadas, e ante as que están incrementadas as obrigas de coidado e defensa activa dos seus dereitos tanto polos profesionais sanitarios como polas Institucións Públicas. O maltrato, activo e pasivo, que sofren vulnera gravemente os seus dereitos fundamentais e conleva o incumprimento polo SERGAS e a Xunta de Galicia das súas obrigas legais de protección dos mesmos.

O Movemento Galego da Saúde Mental xa fixo denuncia noutras ocasións de feitos similares e mesmo apelou, con decepcionantes resultados, á Institución da Valedora. Nesta ocasión, de novo iniciamos accións ante representantes e Institucións públicas.

Chamamos tamén a tódolos profesionais sanitarios, sociais e xurídicos con responsabilidade na atención a persoas en situación comparable a que, en exercicio do seu deber e en cumprimento do seu dereito e obriga á autonomía no exercicio da súa profesión, defendan activamente a dignidade das persoas, os seus dereitos humanos e asistenciais, e o acceso equitativo das mesmas aos recursos sanitarios e sociais.

O CONSELLEIRO, CONXO, E O PLAN DE SAÚDE MENTAL

Hai menos de dous meses o Conselleiro compareceu no Parlamento para dar explicacións sobre o acontecido na Unidade de Hospitalización Psiquiátrica do Hospital Médico Cirúrxico de Conxo.

Recollemos aquí unha selección de duas partes da sua intervención.

A resposta enmarcouna nunha lectura do plan de traballo da Consellería. Nese plan tamén fala de saúde mental.

Este é o audio referido ó ocurrido na Unidade citada:

Nel repite moito do que xa dixera a Consellería: dotacións ao 100%, secreto das actuacións, etc. E despois, sen motivo que o xustifique, desvía a cuestión cara aos profesionais sinalando que parecera que se lles cuestiona, para deseguido desfacerse en loubanzas a aqueles.

Pero… o que se lle interpelaba era sobre o deterioro da asistencia e a insuficiente dotación de profesionais por mor dos recortes realizados na sanidade galega polo Goberno do seu partido

Respecto ao que pensa facer a Consellería na atención á saúde mental anunciou accións que a propia Xunta e o grupo parlamentario do PP rexeitaron reiteradas veces na anterior lexislatura.

Foi así que absolutamente todas as propostas feitas ata agora pola oposición no Parlamento Galego, fora en Pleno fora en Comisión, demandando a elaboración do Plan Galego de Saúde Mental e do Plan Galego de Prevención do Suicidio atopáronse sempre cunha negativa pechada e defendida polos mesmos que hoxe din que van facer o contrario.

Por iso as xustificacións do Conselleiro sobre o motivo de porque non temos un Plan de Saúde Mental son falsas, xa que o seu propio grupo parlamentario o impediu, e ademais foi o goberno do seu partido quen en 2009 suspendeu sin explicación o Plan Estratéxico de Saúde Mental Galicia 2006-2011.

Pero ademais cando fala de algo que “foi tumbado” no Consello Interterritorial parecera que fala do plan galego, e non foi así xa que o que foi rexeitado polas Comunidades Autónomas alí representadas foi o proxecto de estratexia estatal nesta cuestión, que lle foi presentada polo Ministerio a un inesperado Consello Interterritorial políticamente máis plural que o anterior debido aos resultados das últimas eleccións autonómicas. Esas Comunidades non aprobaron nese órgano esa estratexia polo seu contido e pola sua elaboración (con formas características da época da maioría absoluta do PP tanto nas autonomías como a nivel central, cando se despreciaba o diálogo e os gobernantes gostaban do monocolor).

Por outra banda, sen estratexia estatal podería terse en execución un Plan Galego de Saúde Mental . Por que o tiñan, por exemplo, Extremadura, Asturias ou Navarra?.

Non parecera que o Conselleiro soubera moito do que está a falar, ou pode que o seu asesoramento sexa confuso.

E, por certo, un alto cargo da Administración non debera dicir no Parlamento que unha proposta do Ministerio de Sanidade “foi tumbada” polo Consello Interterritorial do Sistema Nacional de Saúde, xa que é o órgano que ten a competencia administrativa de aprobala ou rexeitala.

Do que di de Infantil non imos decir mais: a Unidade de Hospitalización en Saúde Mental para Infancia e Adolescencia no Hospital Álvaro Cunqueiro en Vigo, publicitada unha morea de veces, sigue sin existir. Mentres, todo o demais son palabras.

 

Comunicado do MGSM sobre a situación dos profesionais de Terapia Ocupacional no Hospital Psiquiátrico de Conxo

O Movemento Galego da Saúde Mental recibiu información sobre o estado no que se atopa a atención rehabilitadora que se está a  proporcionar polos profesionais de Terapia Ocupacional no Hospital Psiquiátrico de Conxo.

Valorada a mesma, realiza as seguintes consideracións:

1- A Terapia Ocupacional é unha das disciplinas rehabilitadoras fundamentais na atención sanitaria no eido da saúde mental. Os seus profesionais forman parte dunha profesión sanitaria diferenciada e como tal autónoma e responsable no exercicio das súas funcións, que fundamenta a súa identidade e actividade nun corpo específico de coñecementos, técnicas e prácticas desenvolvidas nunha longa historia de implicación no tratamento das persoas enfermas. O exercicio desta profesión para lograr a súa mellor contribución á recuperación da saúde das persoas require de dotacións profesionais, e recursos organizativos e materiais específicos. Á súa vez, a súa práctica profesional debe aterse ó establecido na lexislación común a tódalas profesións sanitarias, e en especial no regulado na Lei de Ordenación das Profesións Sanitarias (LOPS).

2- A Área de Saúde Mental da Xerencia de Xestión Integrada de Santiago atópase infradotada destes profesionais, o que impide o deseño e execución de programas terapéuticos e rehabilitadores dos pacientes psiquiátricos conforme ás indicacións recomendadas para a boa práctica, véndose así lesionados dereitos asistenciais dos pacientes por serlle negadas de facto prestacións sanitarias recoñecidas legalmente.

3- Á infradotación destes profesionais súmase a deficiente organización da actividade asistencial no Hospital Psiquiátrico de Conxo, e en particular nas súas áreas residenciais, o que impide o cumprimento de obrigas concretas destes sanitarios conforme ó establecido na LOPS (especialmente no referido ó rexistro documental da súa actividade na historia clínica dos pacientes e ó traballo en equipo).

4- A atención especializada de Terapeutas Ocupacionais é aínda máis necesaria canto mais grave é o defecto funcional dos pacientes psiquiátricos, como é no caso de moitas persoas ingresadas no Hospital Psiquiátrico de Conxo. A carencia de recursos (profesionais, organización adecuada e medios materiais para o desempeño da sua actividade) para a cobertura da atención de Terapia Ocupacional no Hospital Psiquiátrico é unha mostra do
abandono no que se mantén ese hospital, para o que aínda non se ten definido un Plan Director que oriente o seu futuro.

5- O abandono polas autoridades sanitarias do SERGAS do Hospital Psiquiátrico de Conxo estano a sufrir tanto as persoas ingresadas nel, ás que se sostén na marxinación social e asistencial vulnerándoselle tódolos días os seus dereitos, como os profesionais que nel traballan que ven gravemente limitadas as súas capacidades de exercicio profesional e as súas potencialidades terapéuticas ante as persoas coas que teñen contraída a obriga asistencial.

En Santiago a 25 de marzo de 2016