A Valedora do Pobo e os “sen teito” de Santiago

Cando parecía que a cuestión dos denominados “sen teito” (persoas sen fogar, algunhas das cales viven na rúa) estaba a solucionarse en Santiago, a Valedora do Pobo vén de despacharse cunhas declaración públicas radicais e agresivas, tanto contra as persoas que se atopan nese estado como contra o Goberno do Concello de Santiago.

A acción desenvolvida polo Concello, facilitar vivenda e acollemento e dispoñer de equipos de rúa para as persoas aludidas (suplindo así a carencia de equipos asistenciais do SERGAS) , non logrou modificar unha actitude da titular da Institución que se resume na frase posta na súa boca que reza “la solución a los sin techo será incapacitarlos y someterlos a un tratamiento”. Así. E xa estaría todo resolto según ela pensa.

Equipara a Valedora a unha persoa sen fogar cunha persoa sen capacidade de obrar e que polo tanto debe ser tutelada e ademais, según ela, debe ser tratada anque sexa contra a súa vontade. Someter é a palabra que se lle veu á boca. Como si ainda estivéramos no século XVIII.

Non se sabe que é mais chocante, se a simpleza e intolerancia da solución que se lle ocurriu ou que esta sexa defendida por quen ten entre os seus cometidos o de protexer os dereitos fundamentais das persoas que a ela acudan en amparo.

Sustenta esta tremenda proposta na valoración que fai dunhas condutas que, ou ben parecen problemas de convivencia no espazo público, ou mesmo quizais delitos menores. En ámbolos dous casos a incapacitación non acostuma a ser a solución, agás que a titular da Institución da Valedora do Pobo sexa coñecedora de motivos que aconsellen, para mellor protexer os dereitos desas persoas, proceder á súa incapacitación (xa que esa é a razón principal para esa actuación xudicial, e non outra). Isto situaríaa ante o deber de iniciar, no mellor cumprimento da súa misión institucional, a acción de incapacitación poñendo en coñecemento do Ministerio Fiscal a existencia desa persoa necesitada de protección. ¿Por qué reclamar ó Concello aquelo que mellor pode facer ela mesma e que nun certo sentido, se fora coñecedora dos motivos que di coñecer, estaría obligada a facer?.

Noutros lugares, por outras figuras institucionais (algunha presidenta autonómica, por exemplo), xa se fixeron propostas como esta, tan elementais e desconsideradas cos dereitos das persoas. Pronto se retractaron e recoñeceron que na sociedade temos que caber todos, afortunados e desafortunados, ricos e pobres, sans e enfermos,…

Non deixa de chamarnos a atención que mentres se fan estas propostas se nos teña contestado pola Valedora á queixa formulada o pasado mes de abril , en relación coa tráxica morte dunha paciente psiquiátrica nunha residencia en Mondoñedo, na que chamábamos á súa actuación ante a situación de enfermos psiquiátricos en réximen residencial en lugares inapropiados para o seu estado, cun escrito no que se deron por boas as explicacións xenéricas dos plans de actuación das Consellerías de Política Social e Sanidade respecto á “externalización” de pacientes psiquiátricos (explicacións remitidas previa insistencia e seis meses despois de exposta a queixa).

Actitudes como as que subxacen ás opinións da Valedora son compoñentes esenciais da estigmatización que sufren as persoas afectadas por trastornos mentais. Vencellar prexuizosamente condutas (xa sexan incívicas xa sexan dun gusto que non se corresponde co noso) con incapacidade para rexerse, só contribúe á maior marxinación dos xa mais débiles, á insolidariedade social, á rixidez na convivencia, á uniformización e ó agochamento daqueles que ca sua presenza nos recordan a sociedade imperfecta e inxusta na que vivimos.

Son esas unhas actitudes opostas ás que debe ostentar alguén que ten como deber protexernos a todos e, sobre todo, ós mais fráxiles.

MENOR DOTACIÓN IMPOSIBLE

O pasado mes de abril profesionais asistenciais adscritos ás unidades psiquiátricas de hospitalización, situadas no Hospital Nicolás Peña do Complexo Hospitalario de Vigo (SERGAS), dirixíronse á Xerencia da Área platenxándolle a insuficiente dotación da Unidade Residencial, argumentando que ter unha soa profesional no turno de noite para atender as necesidades que poideran presentar as dazaste persoas ingresadas na mesma era claramente insuficiente, e reclamaban maior dotación profesional.

A sua solicitude foi contestada negativamente con argumentos que remitían ó funcionamento do antiguo Hospital Psiquiátrico Rebullón, á existencia dunha base do 061 próxima, e á presencia pola noite de mais persoal sanitario no conxunto dese hospital. E así se zanxou a cuestión polos responsables xerenciais de Vigo. Nin tan siquera unha entrevista, ata o dia de hoxe, cos once profesionais que fixeron a solicitude.

En ningunha unidade dun hospital cunha cantidade de pacientes como a citada asume un único profesional a atención dos mesmos durante todo o turno de noite.

Calqueira pode imaxinar circunstancias que poden requerir da atención total dese profesional a un único paciente da Unidade durante o turno, e con elo ter que desatender ós/ás demais ingresados/as. Calqueira se pode dar conta tamén da imposibilidade de que unha única profesional poida desempeñar o seu cometido sanitario nesa Unidade Residencial cas adecuadas esixencias de seguridade (unha das compoñentes da calidade asistencial) para os pacientes e para os profesionais.

Esa Unidade está dotada con mínimos inaceptables. É de sentido común que cando menos debe contar no turno de noite con duas Técnicas en Coidados Auxiliares de Enfermería, e dispoñer si fora necesario do apoio médico e de enfermería con rapidez.

Pasaron as eleccións pero a realidade asistencial en saúde mental en Galicia, da que este caso é un exemplo, sigue a ser a mesma que hai dous meses: deterioro, escasez de recursos, carencia de diálogo e de participación na xestión pública, ausencia de planificación, peor asistencia ós mais fráxiles. Esa realidade que viñemos denunciando reiteradamente nestes anos de recortes nos servizos públicos e nos dereitos das persoas, xa volveu a ser motivo de análisis, lamentablemente, en ámbitos profesionais internacionais, tal como se reflexou no recente Congreso Internacional de Psiquiatría Basada no Paciente (Madrid) no que se salientou que Galicia xunto con Ceuta son os territorios con peor saúde mental de España.

Pero eso non debe extrañar a ninguén cando as dotacións profesionais son como as que aquí se denuncian: mínimas. Literalmente.