Programa das Xornadas do 10 de outubro, día Mundial da Saúde Mental: pobreza e saúde mental

DIA MUNDIAL DA SAÚDE MENTAL
10 de outubro de 2016
Xornada organizada polo MGSM: pobreza e saúde mental
Aula Castelao da Facultade de Mediciña da USC (Santiago)

Horario:
17.00- Presentación.
Rosa Cerqueiro Landín. Psicóloga Clínica. Area Sanitaria de Ferrol.
Concepción Fernández Fernández. Concelleira responsable de Políticas Sociais, Diversidade e Saúde do Concello de Santiago.

17.15- Mesa: A enfermidade mental e a pobreza.
Modera: Iria Veiga Ramos. Psiquiatra. USM-Barbanza. Área Sanitaria de Santiago.
Pobreza e trastorno mental grave. Ramón Ramos Ríos. Psiquiatra. Hospital Psiquiátrico de Conxo.
Empobrecemento e suicidio. Delia Guitián Rodríguez. Psicóloga Clínica. Hospital Universitario Lucus Augusti.
Un ollar xurídico ás sensacións do paciente: ¿teñen relevancia xurídica os factores emocionais?. Miguel Vieito Villar. Xurista especializado en Dereito á Saúde e vogal do Comité de Ética Asistencial do CHUS.

18.50- Descanso.

19.00-Conferencia-coloquio.
Presenta: Rocío Basanta Matos. Psicóloga Clínica. Hospital Universitario Lucus Augusti.
A exclusión social en Galicia.Pedro Fuentes Rey. Sociólogo. Equipo de estudos de Cáritas Española.

20.15- Finalización.

Entrada de balde ata completar aforo

Resumo da campaña Badaladas pola prevención do suicidio

O Movemento Galego da Saúde Mental iniciamos o 3 de maio a campaña Badaladas pola prevención do suicidio, coa finalidade de sensibilizar á sociedade fronte a esta cuestión, e para reclamar o cumprimento das obrigas que os nosos gobernantes teñen coa protección da saúde e da vida da poboación. É así que esiximos que con urxencia se elabore ese plan, por unha comisión técnica capaz e crible, cun carácter multisectorial, articulado co necesario Plan Galego de Saúde Mental, e dotado suficientemente.

Foron moitas as persoas e entidades que amosaron o seu apoio a esta cuestión dando a badalada na Praza de Praterías, en Compostela:

23 de maio, Mesa pola Normalización Lingüística

25 de maio: Jorge Coira

26 de maio: Suso Seixo, secretario xeral de CIG

27 de maio: Martiño Noriega Sánchez, alcalde de Santiago de Compostela

28 de maio: Carlos Mañas, presidente de Solidarios Anónimos

29 de maio: Emilia Lamas, secretaria de Organización da Federación de Sanidade de CCOO

30 de maio: Xosé M° Dios Diz, voceiro de SOS Sanidade Pública

31 de maio: Sabela Hermida

1 de xuño: Rubén Cela, voceiro do BNG de Compostela

3 de xuño: María Rosa Álvarez Prada, decana do Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia

4 de xuño: PROSERSO-Plataforma en defensa da profesionalización dos servizos Sociais.

6 de xuño: Carmen Acuña. Voceira de Sanidade no Parlamento Galego do Grupo Parlamentario do PSdeG-PSOE

7 de xuño: Montse Prado, voceira de Sanidade no Parlamento Galego do Grupo Parlamentar do BNG

8 de xuño: Asociación pro saúde mental “A Creba”

9 de xuño: Carmen Santos Queiruga. Secretaria Xeral de Podemos Galicia.

10 de xuño: Socorro Rodríguez Holguín. Decana da Facultade de Psicoloxía da USC.

14 xuño: María Mar Piñeiro Sobrido. Presidenta Asociación de Familiares a Amigos dos Enfermos Mentais Fonte da Virxe.

15 xuño: Tiago Alvite. Comité Intercentros da Corporación Radio Televisión de Galicia.

16 xuño: Jesús Sueiro Justel. Presidente da Asociación Galega de Medicina Familiar e Comunitaria.

17 xuño: Xesús Ron da Compañía de Teatro Chévere.

18 xuño: STOP Desafiuzamentos

20 xuño: Fernando Serrulla Rech, presidente da Asociación Galega de Médicos Forenses.

21 xuño: Luis Villares, voceiro de Xuíces para a Democracia de Galicia.

22 xuño: Álvaro García Ortiz, presidente da Unión Progresista de Fiscais

23 xuño: Juan Gestal Otero. Decano Facultade de Medicina da USC.

24 xuño: Fernanda Tabarés. Periodista.

25 xuño: Roberto González. Secretario Xeral de Galicia do Sindicato Unificado de Policía.

26 xuño: Francisco Xavier Freire Chico. Airas Nunes.

27 xuño: Bombeiros de Santiago.

28 xuño: Colectivo Audiovisual LENTES DIVERXENTES.

29 xuño: Confederación de ANPAS de Galicia.

30 xuño

O 30 de xuño, as badaladas, estendéronse a oito localidades máis de Galicia, onde soaron ás 20:00 horas xunto ca de Praterías en Santiago para lembrar, simbólicamente, que ese día unha persoa se suicidou en Galicia mentras que as autoridades públicas competentes continuaban sen actuar diante desta situación. Para isto contouse coa colaboración de SOS Sanidade Pública.

Ferrol: Praza de Armas

A Coruña: no Obelisco

Lugo: Praza Maior

Santiago de Compostela: Praza de Praterías

Ribeira: Praza do Concello

Pontevedra: A Peregrina

Cangas do Morrazo: Praza do Concello

Vigo: Praza da Constitución

Ourense: Xardíns Padre Feixoo

Datos suicidio en Galicia

ANO

GALICIA

ESPAÑA (INE)

UE-28

2010

IMELGA: 306 (11)

3.158 (6,7)

2011

IMELGA: 335 (12,05)

3.180 (6,7)

(11,68)

2012

IMELGA: 364 (13,09)

3.539 (7,5)

(11,72)

2013

IMELGA: 347 (12,48)

3.870 (8,3)

(11,67)

2014

IMELGA: 394 (14,17)

3.910 (8,3)

Non publicados

2015

IMELGA: 324 (11,85)

Non publicados.

Demóranse máis dun ano.

Non publicados

TAXA MEDIA Galicia

1999-2011

INE: (10,93)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Evolución de suicidio en Galicia 2010-2015

(número de persoas falecidas e taxas segundo o INE ou IMELGA e Eurostat)

 

10 de setembro, pola prevención do suicidio, polo Plan Galego de Prevención

Despois de máis de tres meses do comezo da campaña Badaladas pola prevención do suicidio, cando xa se estendeu o seu son ao longo de Galicia o pasado 30 de xuño, cando ao fin se recoñeceu pola Consellería de Sanidade a necesidade dun plan de prevención, e recollido xa nos programas de goberno das forzas políticas que han de ser a alternativa na Xunta o compromiso de elaborar e aplicar ese plan de prevención, o vindeiro 10 de setembro, no Dia Mundial para a Prevención do Suicidio, daremos a última badalada en Praterías.

Compre non esquecer que en Galicia morre por suicidio unha persoa cada día e que esa realidade se agravou desde o comezo da crise alcanzando no ano 2014 o seu teito con 394 mortes por esta causa.

As políticas desenvolvidas polo Goberno Central e a Xunta de Galicia fronte á crise desprotexeron a sectores sociais vulnerables incrementando o risco de suicidio na sociedade. Desas políticas cómpre destacar como especialmente importantes: a carencia de políticas activas de emprego e un elevadísimo paro prolongado, a redución da protección social, o deterioro da sanidade pública e en particular o debilitamento da Atención Primaria de Saúde, a tolerancia gubernamental coa banca e a súa agresividade respecto ao cobro dos préstamos hipotecarios coa conseguinte vaga de desafiuzamentos.

Pero Galicia padeceu dende sempre elevadas taxas de suicidio. Sofre un grave problema de saúde pública tal como o define a Organización Mundial da Saúde (OMS). Só agora, cando este estado de cousas se ve agravado pola crise, nos decatamos de que convivimos impasibles cunha realidade intolerable. Realidade diante da cal os gobernos non só non fixeron nada senón que mesmo negaron as cifras das propias institucións oficiais, chegando no caso da Xunta e do partido gobernante en Galicia a rexeitar no Parlamento Galego nesta lexislatura (ata en tres ocasións) iniciativas realizadas pola oposición propoñendo elaborar o plan de prevención.

As recomendación da OMS comezan por afirmar que o suicidio pode previrse eficazmente e rematan por presentar o obxectivo de reducir en cada país nun 10% para o ano 2020 o número de mortes por esta causa. Imperativamente chama aos Gobernos a liderar e a desenvolver Plans de Prevención do Suicidio.

Para acadar ese obxectivo é necesario o compromiso de todos, e moi en especial de quen ha de gobernar Galicia no inmediato futuro.

Informe da Asamblea do MGSM realizada o dia 28 de maio.

No marco da III Xornada do MGSM, en Santiago, no auditorio da Sede Afundación-ABANCA, desenvolveuse a Asamblea, na que foi presentado o informe da actividade desenvolvida dende xuño de 2015.

Foi reelexida a Coordinadora Nacional e o Portavoz Nacional do MGSM.

Valorouse positivamente a campaña en curso (Badaladas pola Prevención do Suicidio), e acordouse realizar con motivo do Dia Mundial da Saúde Mental, o 10 de outubro, un acto no que, de xeito acorde cos graves efectos da crise na sociedade, se desenvolva a cuestión da relación entre pobreza e enfermidade mental, tanto para situar no foco de atención social esta cuestión como para chamar a atención dos sectores profesionais sobre a gravidade desta cuestión.

Colaboración literaria de Manuel Portas

Crónica de Paco

Paco nunca aspirou a ter moito diñeiro no banco, nin a provocar re­gueiros de paixón entre as mulleres. Tampouco se lle pasara pola ca­beza com­prar por leasing un 4×4 último mo­delo para así fachendear perante as bocas abertas e as mi­radas enve­xosas dos seus veciños, habitantes dun barrio obreiro que, coma el, non pasaban dun discreto e sensato utilitario.

Non, Paco non gostaba nin de chamar a atención nin das estridencias. El era un tipo normal, coas súas virtudes innegábeis e os seus indiscutíbeis defectos, cos seus soños, coas súas frustracións, e cunha calvicie incipiente que se agoiraba nas amplas entradas que cos anos teimaban en cabalgar pola súa fronte arriba.

Xa que logo, Paco era máis ben correntiño, do montón. Até se podería dicir que, por principio instintivo e comedimento formal innato, era un home mo­desto. Aínda que el, máis que caracterizarse pola modestia, considerábase só unha persoa apegada á realidade. Sa­bíase unha ár­bore máis do bosque, ou menos aínda que unha árbore, unha póla, unha simple rama, intranscendente e anónima, das que se intúe que están aí, mais nas que ninguén se fixa, e non are­laba outra cousa que non fose vivir –así, sen máis, vivir–, mesmo que non se parase moito a filosofar para encontrar unha defini­ción acaída a iso que damos en chamar vida.

Aos seus cincuenta e poucos anos, a Paco abon­dáballe co seu soldo de ad­ministrativo nas oficinas dunha promotora de vi­vendas e chegáballe de sobra co amor do­més­tico con que o regalaba a súa Carme. O seu amor era unha caloriña que burbullaba en letras minús­culas, con peque­nos acenos, sen necesidade de pa­labras pomposas nin de complicados cortexos íntimos. O seu cochiño era un qui­lómetro cero cando o compraran, había xa once anos, e tratábao con mimo, aspi­rándoo devagar por dentro e lavándoo por fóra cun cariño paternal, para que durase todo o que lle tiña que durar, que aínda tiñan de ser uns poucos anos máis.

E falando de paternidade, Deus –el era cris­tián, aínda que menos crédulo e practi­cante que Carme– non lles concedera a regalía de ter fillos. Mais aquela ansia insatisfeita nunca a viron como unha des­graza. Nin de broma foron ao médico para saber que raio era o que lles pasaba, se é que lles pasaba algo. Ademais, dáballes moito corte tratar con ninguén daqueles temas, por moito que fose un médico. Cando algún amigo indiscreto preguntaba, dicían que en realidade eles non querían, que estaban ben así os dous. Ademais, argumentaban en segredo, se tivesen que alimen­tar, vestir e educar unha pe­quena –eles sempre pensaran a des­cen­dencia en fe­minino, non sabían por que–, non lles tería quedado ou­tra que bus­car outro tra­ballo, que co que ga­ñaban, el na ofi­cina, ela de de­pendenta nunha tenda de zapatos, mala­mente lles daba para ir tirando. Vi­vían, que non é moito, mais que tampouco era pouco. Conce­díanse as entradas do cine nas fins de semana, el unha cer­vexa dia­ria no bar da es­quina, ela algún trapiño especial nas rebai­xas, e polo verán unha semana nun bungaló da praia de Cabío, na segunda quincena de agosto, que nesa quenda lles facían prezo. Tal que así eran as vidas de Carme e de Paco. Podíalles ir mellor, mais tampouco se queixaban.

Mais un día o médico informou a Carme de que aqueles vultos que lle vira no peito pintaban mal e que cumpría facer máis probas. E fíxoas. E as probas corroboraron que non eran boa cousa. Metástase era a palabra que tiveron que buscar no dicionario. Foi un ano de pesadelo. Das sesións de radio ás de quimio, e novas análises, infinidade de novas análises na procura dalgún indicio de esperanza, e máis radio, e máis quimio, até que os coidados paliativos se fixeron innecesarios, cando unha mañá cincenta e destemperada unha sedación compasiva a axudou no acougou do último alento. Paco botara todo aquel tempo como un autómata, como un boxeador sonado e ía dun sitio para outro como unha alma en pena, sen se decatar de que ao seu redor o mundo seguía a correr vertixinoso. De feito, cando aos poucos meses do primeiro ingreso de Carme no hospital, a promotora en que traballaba quebrou, aínda se sentiu un home afortu­nado porque así ía poder pasar máis tempo con ela. Xa encontraría algo máis adiante, dicía para si o malpocado.

Da lea toda do enterro ocupáranse a funeraria e mais a familia dela, coa que non se levaba moito e coa que despois non volveu falar máis. Da indemnización polo peche da empresa encargouse o sindicato na Maxistratura. El limitábase a asinar o que lle puñan diante, sen saber nin querer preguntar de que ía aquel mundo inxente de papeis. Na vista dixo o que lle dixeran que tiña que dicir. Ao final, todo fora ben e os cartos ingresáronllos ao mes seguinte.

Mais o problema de Paco non era o diñeiro. No fondo, a el iso tanto lle tiña, e ultimamente máis. Igual que o becho lle levara a Carme, a crise do tixolo papáralle o traballo, se cadra a única rutina que naquel tempo de angustia e tristeza sideral lle podería ter ocupado a cabeza, axudándoo a termar das rédeas daqueles sentimentos desbocados. Sen se decatar, anestesiado como estaba por aquela dor sen analxésicos, polas poutas daquela soidade brutal e estarrecedora, a saudade máis intensa apoderouse do oco que lle deixara Carme no seu peito, impondo a súa ditadura a todas as horas do día.

Ás veces, cando entraba na casa, fechaba os ollos con forza e procuraba o seu recendo. Mais no canto da lembranza ao aroma da colonia barata que ela usaba, só era quen de intuír aquel olor último a medicinas e a desinfección. Co paso dos meses, a fragancia fresca e amada coa que Carme enchía polas mañás o cuarto de baño e o resto da casa acabou esluíndose até das almofadas. Daquela, certo cheiro a naftalina e a fechado foi estendéndose desde os caixóns da cómoda e da porta fechada da súa parte do roupeiro, até mesturarse co cada vez máis frecuente fedor agre a vómito e a alcol que traía el polas noites.

Axiña perdeu a esperanza de atopar traballo, polo que comezou a pasar polas oficinas do inem só cando non lle quedaba máis remedio, cando obrigatoriamente debía asinar un papel para a obtención dalgunha axuda ou cando o chamaban para renovar a información que tiñan del. Burocracia. Só burocracia, pensaba. Ademais, a Paco parecíalle que os ollos das persoas que se movían por alí non miraban, só preguntaban con certa insolencia –que fas ti aquí?, ti non es o que vive na miña rúa?, Ti non eras o que traballaba en tal sitio que fechou, non si?–, en especial as miradas daqueles que canda el se sentaban á espera de que chamasen polo seu número para seren atendidos. Máis que un demandante de emprego, Paco sentíase como se fose un pobre que andase a pedir esmola. Achegarse á mesa en que o atendían con frases mecánicas e rostros plasticosos e inexpresivos, á mesa en que o informaban de que non tiñan nada para el, parecíalle unha humillación difícil de aturar.

Daquela mudou os seus destinos e itinerarios. Fartouse de visitar as oficinas de emprego e de oferecerse en canto negocio tiña algún coñecido. A el valíalle calquera cousa, de administrativo, de dependente, de mozo de carga. Nada. Fartouse. Rendeuse. Mais na casa non podía quedar, que afogaba, así que a media mañá comezaba co viño e coas roldas de cervexa. Por veces mesmo esquecía que tiña que comer e empataba co licor café da tarde. E así un día, e outro, e outro.

Co descontrol e a desorde veu a ruína. Os cartos que lle ingresaran pola sentenza de Maxistratura foran minguando paseniño, até que un día, cando quixo prender a luz da entrada, comprobou que lle cortaran o subministro. Mesmo sen electricidade, aínda botou un tempo malvivindo coa paga para os parados de longa duración. Mais con aquela miseria non chegaba nin ao día dez. Na tenda deixaron de fiarlle e do piso acabaron botándoo por impago do aluguer. Podía resistirse, chamar aos colectivos que loitaban contra os desafiuzamentos, mais puido máis a vergoña. Do Paco de antes non quedaba nin a sombra, quizá só unha vaga lembranza de quen foi. Paco xa non era Paco, e o malo é que estaba convencido de que nunca máis volvería ser Paco.

Por iso, a noite anterior ao desaloxo, logo dun ataque de ansiedade e dun momento que lle pareceu de extrema lucidez, analizou a realidade coa asepsia dun cirurxián. Daquela, serenamente, tomou a decisión. Logo chegou o acougo, a calma balsámica que se prolongou cando comezou cos preparativos.

Cando o encontraron, no oco da escaleira, o ridículo son da corda en que o seu corpo oscilaba producía unha sarcástica combinación de graves e agudos. O xuíz presentouse axiña, leu a carta que deixou asinada sobre a mesa do comedor e en nada ordenou o levantamento do cadáver. Ironías da terminoloxía xurídica, levantar alguén que estaba pendurado do alto do pasamáns, naquel último tramo da escaleira.

Ao día seguinte, a morte de Paco só deu para un breve na páxina en que se acugulaban as noticias de última hora. Con palabras asépticas, o único que había de persoal eran as iniciais en que ocultaban o seu nome. En certa medida, era lóxico. Fóra das estatísticas, a quen lle podía interesar a morte dun home normal?